-τήριος

ΝΜΑ
παραγωγική κατάληξη επιθέτων όλων τών περιόδων τής Ελληνικής η οποία απαντούσε αρχικά σε επίθετα που παράγονταν από αρσ. σε -τήρ* (πρβλ. ἀμυντήριος: ἀμυντήρ, για τον σχηματισμό βλ. και λ. -ιος) γρήγορα, όμως, εξελίχθηκε σε ανεξάρτητη κατάληξη παραγωγής λέξεων (πρβλ. ἱκε-τήριος: ἱκέτης, νικη-τήριος: νικῶ, πομπευ-τήριος: πομπεύω). Από σημασιολογική άποψη αξίζει να σημειωθεί ότι η κατάληξη -τήριος απαντά αρχικά σε επίθετα με θρησκευτική σημασία, που αναφέρονται στους θεούς (πρβλ. προστα-τήριος, σω-τήριος) ή στη λατρεία τών θεών (πρβλ. καθαρ-τήριος, λυμαν-τήριος) ή σε χρησμούς (πρβλ. κρυπ-τήριος, κυβερνη-τήριος) και δεν γνώρισε μεγάλη επίδοση στον πεζό λόγο και αρκετά νωρίς αντικαταστάθηκε από την κατάληξη -τικός. Με ανάλογο, τέλος, τρόπο έχουν σχηματιστεί και τα ουδέτερα ουσιαστικά σε -τήριον (βλ. λ. -τήριο).Παραδείγματα λ. σε -τήριος: δραστήριος, εισιτήριος, εξιλαστήριος, ευχαριστήριος, καθαρτήριος, κινητήριος, νικητήριος, σωτήριος
αρχ.
αινετήριος, δηκτήριος, θελκτήριος, θρεπτήριος, κιθαριστήριος, λυμαντήριος, νοσητήριος, νυμφευτήριος, οικητήριος, πενθητήριος, πομπευτήριος, προστατήριος, τιμητήριος, υμνητήριος, φυλακτήριος, ψυκτήριος
νεοελλ.
αγγελτήριος, αισθητήριος, απολυτήριος, ασφαλιστήριος, εγγυητήριος, εγερτήριος, ειδοποιητήριος, εναρκτήριος, ενοικιαστήριος, εξαγνιστήριος, ευχετήριος, καλυπτήριος, κατευθυντήριος, μυστήριος, παρακαμπτήριος, συγχαρητήριος, συλλυπητήριος, χαιρετιστήριος.

Dictionary of Greek. 2013.

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.